Hızlı teknolojik gelişmeler iletişim ve ulaştırmanın kolaylaşması uluslar arası düzeyde rekabeti büyük oranda arttırmış bulunmaktadır. Kaliteli işgücü, uluslar arası yarışta en önemli unsur haline gelmiştir. Teknoloji iletişim ve küreselleşmede yaşanan hızlı değişiklikler ve yenilikler tüm ülkelerde insan kaynaklarında aranılan nitelikleri de etkilemektedir.

21. yüzyılda tüm çalışanların teknolojiyi anlayabilecek kadar temel becerilere sahip olmaları, ekip halinde çalışabilmeleri, değişikliklere kolayca uyum sağlayabilmeleri, karar verme ve problem çözebilmeleri, yazılı ve sözlü iletişim kurabilmeleri, kaliteli ürün ve hizmet üretiminde sorumluluk alabilmeleri beklenmektedir. Bu tür yeterlikleri eğitim kurumlarının tek başına geliştirmeleri mümkün görülmemektedir.

Okulların hem deneyimlerinin hem de kapasitelerinin bu yeterlikleri geliştirmeye yeterli olmadığı kanısı yaygındır. Genç ve yetişkinlerin 21. yüzyılda sahip olmaları gerekli yeterlikler ancak okullarla-işletmelerin işbirliği yapmaları ile gerçekleşebilir. Okul-İşletme işbirliğini gerektiren bir başka önemli nokta ise, öğrencilerin sınıfta öğrendiği kavramları günlük ve iş yaşamında kullanabilmesi için öğrenilen kavramlar ile bu kavramların kullanılacağı ortamlar arasında ilişki kurulması gerekliliğidir. Başka bir deyişle öğrenci yeni bilgileri bildiği ve koşullarını anladığı bir çevre ile ilişki kurarak öğrenmektedir. Bu bakımdan öğrenme ortamı sınıf, laboratuar ve işletmeyi içerecek biçimde kapsamlı olarak ele alınmalıdır.

Ülkemizde son otuz yıllık uğraşılar okul ile iş hayatı arısındaki etkileşimi geliştirmeye yöneliktir. 3308 Sayılı Yasa bu uğraşların somut ürünüdür. Bu yasa ile okul-işletme işbirliği yasal bir tabana oturmuştur.

Meslek Liselerinin işletmelerle işbirliği yapmalarını zorunlu kılan bir gelişme de üretimde önemli bir yeri olan özel makine ve cihazların okullara alınmaları güçleşmiş olmasından kaynaklanmaktadır. Bazı makine ve cihazlar çok pahalı olup, çok kısa zamanda değerini yitirmektedir. Ayrıca bu makine cihazları okullarda kullanacak elemanlar yetersizdir. Bu durum okul-işletme işbirliğini zorunlu hale getirmektedir.

3308 SAYILI MESLEKÎ EĞİTİM KANUNU

19.6.1986 tarihinde yürürlüğe giren 3308 Sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu  ile çıraklık ve meslek eğitimin günümüz şartlarına göre bir sistem bütünlüğü içinde düzenlenmesi amaçlanmıştır.

3308 sayılı Kanun; çıraklık, örgün ve yaygın mesleki ve teknik öğretim kurumlarında işgücünün mesleki eğitimi için üç temel yaklaşımı benimsemiştir. Bu yaklaşımlar şunlardır:

· Çıraklık eğitimi (İkili eğitim sistemi)
· Tam ve yarı zamanlı okul sistemi
· Yaygın Meslek Eğitimi (Meslek Kursları)

3308 SAYILI MESLEKÎ EĞİTİM KANUNU İLE ÖNGÖRÜLEN SİSTEMİN GETİRDİĞİ YENİLİKLER

Kanunun amaçlarını şu şekilde özetlemek mümkündür:

1. Zorunlu eğitimden sonra çeşitli sebeplerle eğitime devam etmeyen veya eğitimin çeşitli kademelerinden ayrılan gençlere düzenli ÇIRAKLIK EĞİTİMİ ile mesleki eğitim vermek,

2. Çıraklık eğitimi veya meslek liselerine devam etme imkanı bulamamış, istihdam için gerekli temel yeterliklere sahip olmayan genç ve yetişkinlere meslek kursları yoluyla istihdama hazırlamak,

3. Çalışan insan gücünün iş verimini yükseltmek ve yeni teknolojilere uyumunu sağlamak amacıyla GELİŞTİRME VE UYUM KURSLARI açmak,

4. İş hayatının mesleki eğitimi planlama, geliştirme ve değerlendirme süreçlerine katılımını sağlamak,

5. Mesleki eğitim hizmetlerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için yeni finansman kaynakları sağlamak,

6. Araştırmalarla mesleki eğitimi sürekli destekleyip gelişmesine yardımcı olmak,

7. Meslek Lisesi öğrencilerinin beceri eğitimi, işletmelerde gerçek iş ortamında yapılmasına imkan vermek,

3308 SAYILI MESLEKÎ EĞİTİM KANUNU’NUN SAĞLADIĞI FAYDALAR

Devlete Sağladığı Bazı Faydalar

• Çıraklık eğitimi sistemi ile hızlı bir endüstrileşme süreci içerisinde bulunan ülkemizde, ihtiyaç duyulan nitelikli insan gücünün ekonomik ve etkin bir şekilde karşılanmasına önemli katkı sağlaması.

• Çıraklar ve meslek lisesi öğrencileri sosyal güvenlik şemsiyesi altına alınmakla iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık sigorta primleri devlet tarafından karşılanması.
• İşyerlerinden asgari ücretin %30’undan aşağı olmamak kaydıyla ücret almaları.
• Örgün, yaygın ve çıraklık eğitimi arasında yatay ve dikey geçişlerle denklik sağlanması ve Bakanlıkça hazırlanan telafi eğitim programlarına katılan ve başarılı olan kalfa, usta ve genel lise mezunlarına meslek lisesi diploması verilmesi.

• Endüstrinin ihtiyacı olan nitelikli insan gücünü beceri eğitimi ile işletmelerin gerçek etkileşim ortamında yetiştirilmesi,
• İşletmelerin eğitimine katılmasını sağlayarak okullarla bütünleştirme, okul ve işletmeler arasında teknoloji akışını hızlandırılması,
• Öğrencinin işgücü katılımı ile üretimin artırılması,
• İşyerinde çalışan ve eğitime alınan çırakların sigorta primlerinin devlet tarafından ödenmesi sonucu işverenlerin maddi yükünü azaltması,
• Teorik meslek eğitimi gören çıraklar işyerine daha faydalı olmakla, yapılan üretimin kalitesinin yükseltilmesine ve iş veriminin artmasına katkı sağlaması,
• Eğitime bir sözleşme ile başlanmak suretiyle, aday çırak ve çırakların gelişigüzel işyeri değiştirmelerinin önlenmesi ve iş hayatına çalışma disiplini getirilmesi,
• İşyeri açmanın belli kurallara bağlanması sonucu  gelişigüzel işyeri açılmasının önlenmesi.

İl ve meslek dallarının çıraklık eğitimi uygulama kapsamına alınması Çıraklık Eğitim yönetmeliği çerçevesinde yapılmaktadır. Kapsama alınacak meslek alan/dalları, il mesleki eğitim kurulunun görüşü doğrultusunda bakanlığa teklif  edilir.

Bu teklif bakanlıkça incelenir, kapsama alınacak meslek alan/dalları Mesleki eğitim kuruluna sunulur. Kurulca da  kanun kapsamına alınmasına karar verilen il ve meslekler resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girer.

Halen ülkemizdeki bütün iller 110  meslek  dalında çıraklık eğitimi uygulama kapsamına alınmıştır. İllerde kapsamda bulunan meslek dallarına yenilerin eklenmesi  Mesleki Eğitim Kurulu’nun kararı ile olmaktadır

ÇIRAKLARIN EĞİTİMİ

14 Yaşını doldurmuş, 19 yaşından gün almamış, en az İlköğretim okulu mezunu olan, bünyesi ve sağlığı gireceği mesleğin gerektirdiği işleri yapmaya uygun olanlar çıraklık eğitimine alınırlar. Yaşları 19’u geçmiş olanlardan daha önce çıraklık eğitiminden geçmemiş olanlar da yaşlarına ve seviyelerine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimi programına alınabilir.

507 Sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanununa tabi işyerlerinde çalışan çırak yaşındaki gençlerin çıraklık eğitimi uygulama kapsamına alınmış il ve meslek dallarında çalışan gençlerin çıraklık eğitimi görmesi zorunludur.

Bu eğitim çıraklık sisteminin özünü oluşturmaktadır. Çırakların devam ettiği eğitim süresi mesleklerin özelliği dikkate alınarak 2-4 yıl arasında belirlenmektedir için.(Lise ve daha üst seviyede bir okuldan mezun olup çıraklık eğitimine devam edenlerde bu süre yarıya kadar kısaltılabilir.) Bu eğitim kalfalık sınavının verilmesiyle son bulmaktadır. Çıraklık eğitim süresince çıraklar haftada (5) gün işyerine pratik eğitim için; (1) günde (8 saatten az olmayan) teorik eğitim görmek üzere mesleki eğitim merkezlerine devam ederler. Çıraklık döneminde uygulanan haftalık ders dağıtımı mesleklere göre farklılık göstermektedir. Çıraklık eğitiminde Genel bilgi Dersleri bütün meslek dallarında ortak uygulanmaktadır.

ÇIRAKLIK SÖZLEŞMESİ

Çırak ile onu eğitmek amacıyla işe alan işyeri sahibi, okul müdürü ve öğrenci velisi tarafından imzalanan işyerinin bağlı bulunduğu oda tarafından onaylanan  tarafların hak ve yükümlülüklerini belirleyen sözleşmeye “Çıraklık Sözleşmesi” denmektedir.Çırağın kaydı sırasında düzenlenir.

3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’nun 15.maddesi gereğince, bir işyerinde aday çırak ve çırakların pratik eğitimini yürütmek için usta öğretici bulundurulması şarttır.

ÖĞRENCİLERİN SİGORTA İŞLEMLERİ

Aday çırak, ve işletmelerde meslek eğitimi gören öğrencilere, sözleşmenin yapılması ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun iş kazaları meslek hastalıkları ile hastalık sigortaları hükümlerinin uygulanacağı, sigorta primlerinin 1475 sayılı İş Kanunun 33.maddesi gereğince bunların yaşına uygun asgari ücretin %50’si üzerinden Milli Eğitim Bakanlığı bütçesine konulan ödenekten karşılanacağı, 3308 sayılı Kanunun 25.maddesi ile hüküm altına alınmıştır

Çırakların sigorta primleri  Mesleki eğitim merkezi müdürlüklerince ödenir.

KALFALARIN EĞİTİMİ (USTALIK EĞİTİM KURSLARI)

Kalfalık yeterliğini kazanmış olanların, mesleki yönden gelişmelerini ve bağımsız işyeri açabilmelerini sağlamak için, gerekli yeterlikleri kazandırmak amacıyla, Bakanlıkça ustalık eğitimi kursları düzenlenir. Bu kurslarda okutulacak derslerin kapsam ve süreleri Mesleki Eğitim Kurulunun görüşü alınarak Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenmektedir.

Ustalık eğitimi kurslarına kayıt yaptıracaklardan:

1. Milli Eğitim Bakanlığı’nca verilmiş kalfalık belgesi bulunmak veya meslek lisesi mezunu olmak,

2. Bir işyerinde kendi mesleğinde çalışıyor olmak, şartları aranır.

3. Eğitime devam eden,(3)yıl  kendi mesleğinde çalışan kalfalar eğitim sonunda ustalık sınavına girerler, sınavı  başaranlara ustalık belgesi veriliri .meslek lisesi mezunları doğrudan ustalık sınavına girebildikleri gibi ,ustalık eğitimine de devam edebilirler.

İşyerinde, sanatını çıraklara öğretmekle görevli ustaların katıldığı eğitimdir. Bu eğitimi görmeyen işyeri sahibi veya ustaların yanlarında veya işyerlerinde çırak çalıştırmaları mümkün bulunmamaktadır. Bu eğitimle çırak yetiştirme sorumluluğunu üstlenen ustaların sanatını başkasına iyi bir şekilde öğretme method ve tekniklerini öğrenmelerini hedeflenmektedir. Bu amaçla hazırlanmış bulunan “İş Pedagojisi Kurs Programı” 40 saat sürelidir.

MESLEK KURSLARI

3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’nun 37.maddesi gereğince Bakanlığımız, örgün eğitim sisteminden ayrılmış, istihdam için gerekli yeterliliklere sahip olmayan kişileri, iş hayatında istihdam imkanı olan görevlere hazırlamak amacıyla meslek kursları düzenlemektedir.Kursiyerler işyerindeki eğitim sırasında  iş kazası ve meslek hastalıklarına karşı devletçe sigorta edilmektedir. Aldıkları eğitim değerlendirilerek, kalfalık sınavlarına katılabilmektedirler

ÇIRAKLIK EĞİTİMİ UYGULAMA KAPSAMINDAKİ MESLEKLERDE İŞYERİ AÇMA

3308 sayılı yasa gereğince çıraklık eğitimi uygulama kapsamındaki meslek dallarında işyeri açacakların Milli Eğitim Bakanlığınca düzenlenmiş ustalık belgesine sahip olması ya da bu belgeye sahip olanları işyerinde çalıştırması gerekmektedir.

MESLEK LİSESİ ÖĞRENCİLERİNİN İŞLETMELERDE MESLEK EĞİTİMİ

3308 sayılı yasa gereğince yirmi ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, çalıştırdıkları personel sayısının yüzde beşinden az, yüzde onundan fazla olmamak üzere mesleki ve teknik eğitim okul ve kurum öğrencilerine, beceri eğitimi yaptırır. Meslek lisesi öğrencileri Alt yapı uygunsa 10. sınıftan  başlamak üzere haftada üç gün işletmede, iki gün okulda mesleki eğitim görmektedirler.

Anadolu Otelcilik ve Turizm Meslek Liselerinde 3308 Sayılı Kanun hükümlerine göre gerçekleştirilen eğitim faaliyetleri turizm mevsimi ile paralel olarak sürdürülmektedir. Bu okullarda öğrenim gören öğrenciler her yıl Ekim-Mart ayları arasında teorik ve uygulamalı eğitimlerini okulda; Nisan-Eylül ayları arasında uygulamalı (beceri) eğitimlerini bu alanda faaliyet gösteren otellerde veya diğer turistik tesislerde yapmaktadırlar.

Okul tarafından belirlenen işletmelerin seçiminde, belirlenen mesleki eğitim programını uygulayabilecek fiziki olanakların, yeni teknolojiyi içeren makine takım ve cihazların eğitim formasyonu almış eğitici personelin bulunması v.b. gibi ölçütler aranmaktadır. İlgili yasaya göre Lise 2. ve 3. sınıf öğrencilerinden kabul edilebilir bir not ortalamasına sahip öğrencilerden istekli olanlar (ya da tüm öğrenciler) seçilerek, okul tarafından koordinatör öğretmenler vasıtasıyla işletmelere yerleştirilirler. Yerleştirme sırasında işletme ile bir anlaşma yapılır. Bu anlaşmayı Okul Müdürü, İşveren, Öğrenci ve Veli taraf olarak imzalarlar. Ayrıca İşletme ile Okul arasında bir sözleşme yapılır. Bu sözleşmeye göre öğrenciye, yaşlarına uygun olarak işveren tarafından o yıl belirlenmiş olan asgari ücretin %30’undan az olmamak koşulu ile ücret ödenir. Ayrıca öğrenciler okul tarafından sigorta işlemleri gerçekleştirilerek Sosyal Sigortalar Kurumuna sigorta primleri ödenir. Sigortalanan öğrencinin böylece iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili sigortalı olma haklarından yararlanması sağlanmaktadır.

İşletmeye yerleştirilen öğrencinin eğitiminden işletme tarafından görevlendirilen eğitici personel (Usta Öğretici) sorumludur. Okul tarafından görevlendirilen koordinatör öğretmenler tarafından işletmelerde öğrencilerin eğitim etkinlikleri izlenmekte, karşılaştıkları sorunların çözümünde rehberlik yapılmaktadır. Usta öğreticiler öğrencilerin devam durumunu izleyerek, koordinatör öğretmene bilgi vermektedirler. Devamsız öğrencilerin durumları hakkında okul yönetimi ve veliye koordinatör öğretmen tarafından bilgi verilmektedir. Devam koşulları ilgili yönetmelikte belirlenmiştir. Buna göre öğrencilere tatil aylarında bir ay ücretli izin verilmektedir. Ayrıca mazeretleri kabul edilenlere okul müdürlüğünün görüşü alınarak mazeret izni de verilmektedir.

İşletmelerde beceri eğitimi gören öğrencilerin başarısı usta öğretici tarafından değerlendirme formları yardımıyla değerlendirilir. Öğrencilerin mesleki gelişimleri gelişim tabloları ile değerlendirilerek ve dönem sonunda yapılan beceri eğitimi sınav sonuçları ile birlikte okul yönetimine bildirilir. Okul tarafından beceri eğitimi ile ilgili eksiklerin tamamlanabilmesi için telafi eğitimi programı hazırlanarak dönem sonunda okulda telafi eğitimi yapılmaktadır. Böylece öğrencilerin meslek alanı ile ilgili bilgi, beceri, tavır tutum ve iş alışkanlıklarına sahip olarak mezun olmaları amaçlanmaktadır.

Bugüne kadar okul-işletme işbirliği kapsamında ilgili genel müdürlükler uyguladıkları çeşitli projeler ve protokoller çerçevesinde okulların bulundukları çevrenin eğitim ihtiyaçlarına uygun  ve mezunların istihdam edilmesini sağlayan çalışmalar yapmaktadırlar.

Okul Sanayi Ortaklaşa Eğitimi Projesi (OSANOR), Türk Alman Mesleki Eğitim Merkezi (TAMEM), Mesleki ve Teknik Eğitimi Geliştirme Projesi (METGE) gibi projelere katılan okullar, yörenin eğitim ihtiyacını belirleme, ihtiyaçları karşılayacak şekilde eğitim programlarını uyarlama, yeni programları yürütebilecek şekilde öğretmenlerin hizmetiçi eğitimlerini planlama ve yürütme, öğretim materyali hazırlama, yerel düzeyde parasal kaynak oluşturma sorumluluklarını belirli bir başarı ile proje süresince yerine getirmişlerdir. Ancak bu tür girişimler sistemin bütününe mal edilememiştir (METE-2000).

MESLEKÎ EĞİTİM KURULLARI

A- Meslekî Eğitim Kurulu

3308 sayılı Yasaya göre mesleki ve teknik eğitim programlarının uygulandığı her tür ve derecedeki örgün, yaygın ve çıraklık eğitimi, mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumları ile işletmelerde yapılacak mesleki eğitimin; planlanması, geliştirilmesi ve değerlendirilmesi konularında kararlar almak ve Bakanlığa görüş bildirmek üzere, Mesleki Eğitim Kurulu kurulmaktadır. Bu kurulun kararları Bakanlık ve ilgili meslek kuruluşlarınca yürütülür.

Kurulun başkanı M.E.B. Müsteşarıdır. İlgili Bakanlıklar, Sektörler, Kurum ve Kuruluşlar, İşçi ve İşveren Kuruluşları temsilcileri bu kurulun üyesidirler.

B- İl Meslekî Eğitim Kurulu

Bu Kanun kapsamında mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumları ile işletmelerde yapılacak mesleki eğitimin planlanması, geliştirilmesi, değerlendirilmesi konularında karar almak ve valiliğe görüş ve tavsiyelerde bulunmak üzere illerde il mesleki eğitim kurulu kurulmaktadır.

İl Mesleki Eğitim Kurulunun başkanı  il milli eğitim müdürüdür. İlgili bakanlıkların il düzeyindeki temsilcileri, ilgili sektörlerin işçi ve işveren kuruluşlarının il düzeyindeki temsilcileri bu kurulun üyesidirler.

Mesleki ve teknik öğretim kurumlarının uyguladığı bazı proje çalışmalarında meslek ve okul düzeyinde de okul–işletme işbirliğini geliştirmek için danışma kurulları oluşturulmuştur. Okul danışma kurulu çevrenin ihtiyaç ve sorunlarına yönelik olarak faaliyetler yaparak, il mesleki eğitim kurulu ile işbirliği yapar. Meslek danışma kurulu ise çeşitli meslek alanlarını geliştirmek üzere oluşturulmaktadır. Bu kurullar mesleğin eğitim standartlarını yükseltmek üzere okulun diğer okullar ve işletmelerle işbirliği halinde çalışmasını amaçlar. Bu kurulu eğitim ihtiyacını ve okutulacak içeriği belirleme, öğretmen ve öğrencilere teknik yardım ve hizmet etme faaliyetlerini sürdürür. Kurulun görev alanına giren konularda yeterli hizmeti verebilmesi için işçi ve işveren gruplarını temsil eden üyelerin meslek alanında yüksek düzeyde beceriye sahip işçi, usta, formen gibi elemanlar arasından seçilmelidir.

3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitim Kanunu’nun adı 10.07.2001 tarihinde yürürlüğe giren ve bu Kanunun bazı maddelerini değiştiren 4702 sayılı Kanun ile Mesleki Eğitim Kanunu olarak değiştirilmiştir.

4702 SAYILI YASANIN GETİRDİĞİ YENİLİKLER

1. Meslekî ve teknik eğitim bölgelerinin kurulması

Mevcut kaynakları daha etkili ve verimli kullanarak, çağdaş bilim ve teknolojideki değişme ve gelişmelere uygun olarak ekonominin gereksinim duyduğu alanlarda yüksek nitelikli işgücü yetiştirmek amacıyla bir veya daha fazla meslek yüksekokulu ile meslekî ve teknik orta öğretim kurumlarının, öğretim programları bütünlüğü ve devamlılığı içinde ilişkilendirildiği, her ilde bir Meslekî ve Teknik Eğitim Bölgesi kurulması Milli Eğitim Bakanlığı ile Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı işbirliği ile oluşturulmuştur.

2. İş yeri açabilmek ve istihdam edilebilmek için meslekî eğitim alma zorunluluğu

3308 sayılı Kanun kapsamına alınan il ve mesleklerde, üretim ve hizmet sektöründe verimliliği ve kaliteyi artırmak, meslekî eğitimi özendirmek, tüketiciyi korumak için; iş yeri açacakların ve iş yerinde istihdam edileceklerin yapacağı işe uygun meslekî eğitim almış olmaları zorunluluğu getirilmiştir.

3. Halen çalışanların çalıştıkları işe uygun meslekî eğitim almaları

Kanun kapsamında olan il ve mesleklerde faaliyet gösteren iş yerlerinde çalışanlar; durumlarına uygun belgelendirme yapılması veya çalıştıkları işe uygun meslekî eğitim almaları için işverence meslekî ve teknik eğitim okul ve kurumlarına yönlendirilecektir.

4. Çalışanların meslekî yeterliliklerinin değerlendirilmesi.

Halen çalışanlardan yaptıkları işe uygun eğitim aldığını gösterir belgesi bulunmayanların, bilgi ve becerilerini ölçmek, ülke genelinde aynı alanda birlikteliği ve standardı sağlamak için Meslekî Eğitim Kurulu'nca uzmanlardan oluşan ihtisas komisyonları kurulacaktır.

Bu komisyonlar, çalışanların çalıştıkları işe uygun;

· meslekî yeterliliklerini ölçecek yöntem ve araçları,
· bilgi ve becerileri yeterli görülenlere verilecek belgeyi,
· bilgi ve becerileri yeterli görülmeyenler için uygulanacak eğitim programlarının tür ve seviyelerini, belirleyerek hazırlayacakları raporu Meslekî Eğitim Kurulu'na sunacaklardır.

İllerde eğitim-istihdam dengesinin sağlanabilmesi için, işverenler hangi alanlarda, hangi tür ve seviyede meslekî eğitim almış olanları istihdam edeceklerini ve mevcut personelin eğitim gereksinimini sayısal olarak Türkiye İş Kurumu il müdürlüğüne bildirecek, bu kurum ile millî eğitim müdürlüğü işbirliği yaparak, hangi okul ve kurumlarda ne tür eğitim programlarının uygulanacağını belirleyeceklerdir.

6. Meslekî eğitim almamış olanların istihdama hazırlanması

İlköğretim mezunu, orta öğretimin her hangi bir kademesinden ayrılmış veya mezun olup istihdam için gerekli niteliklere sahip olmayan kişileri iş hayatında istihdam olanağı bulunan görevlere hazırlamak, ilgi alanlarına, yeteneklerine ve sektörün gereksinim duyduğu niteliklere uygun olarak, o mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarının kazandırılması amacıyla meslekî ve teknik eğitim okul ve kurumlarında, gereksinim duyulması halinde o bölgedeki kamu ve özel kurum ve kuruluşların olanaklarından da yararlanılarak meslek kursları düzenlenecektir.

7. İşletmelerin eğitim birimi kurması

Meslekî ve teknik eğitimin işletme ile bütünlük sağlaması için on veya daha fazla öğrenciye beceri eğitimi yaptıracak işletmeler, ilgili Yönetmeliğin 202-209'uncu maddeleri hükümlerine göre eğitim birimi kuracaklardır.Bu eğitim birimlerinde çırak, kalfa ve ustalar ile meslekî ve teknik orta öğretim kurumu öğrencilerinin işletmede meslekî eğitim çalışmaları yanında işletmenin kendi personeli için zorunlu gördüğü eğitim uygulamaları gerçekleştirilecektir. Bu çalışmalarda, meslekî ve teknik eğitim okul ve kurumlarıyla işbirliği yapılacaktır.

8. İşletmelerin usta öğretici gereksinimini karşılamak üzere iş pedagojisi kursları açılması

Çırak, kalfa ve öğrencilerin iş yerindeki eğitiminden sorumlu, meslekî eğitim tekniklerini bilen ve uygulayan kişileri yetiştirmek üzere, ilgili Yönetmeliğin 70'inci maddesi kapsamında meslekî ve teknik eğitim okul ve kurumlarında iş pedagojisi kursu açılacaktır. İş yerleri ve işletmeler, iş pedagojisi kursu almamış personelini yukarıda belirtilen eğitim çalışmalarında görevlendiremeyeceklerdir. İşletmelerin iş pedagojisi eğitimi almış personel gereksinimini karşılamak için iş pedagojisi kursları açılması konusunda İl Millî Eğitim Müdürlükleri gerekli planlamayı ve eşgüdümü sağlayacaktır.

9. Kalfa, usta ve genel lise mezunlarının meslek lisesi diploması alabilmesi

Çıraklık eğitimi sisteminden mesleği ile ilgili bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını kazanarak kalfa veya usta unvanını alanlar ile genel lise mezunlarının telafi eğitimi alarak meslek alanı diplomasına erişmelerine olanak sağlanmıştır.

10. Meslek lisesi mezunlarının doğrudan ustalık sınavına girebilmeleri

Meslek lisesi mezunlarının ustalık sınavına girebilmeleri için mesleğinde bir yıl çalışma şartı kaldırılarak doğrudan ustalık sınavına girebilmeleri, ayrıca en az üç yıl süreli meslekî ve teknik eğitim okul ve kurumlarından mezun olup iki yıllık bir yaygın meslekî ve teknik eğitim programından belge alanlara doğrudan "ustalık belgesi" verilmesine olanak sağlanmıştır.Bunlara "Ustalık Belgesi" verilmesi ile teknik lise mezunlarına ustalık belgesinin yetki ve sorumluluklarını taşıyan, mesleklerinde bağımsız "İş Yeri Açma Belgesi" düzenlenmesine ilişkin iş ve işlemler meslekî eğitim merkezleri tarafından yürütülecektir.

11. Meslekî ve teknik eğitim merkezlerinin kurulması

Eğitim maliyetini azaltmak, kaynak savurganlığını önlemek ve eğitimin niteliğini artırmak amacıyla meslekî ve teknik eğitim alanında orta öğretim diploması, sertifika ve belge veren programları uygulayan; çok program, tek yönetim ilkesine uygun olarak meslekî ve teknik eğitim merkezlerinin (METEM) kurulmasına olanak sağlanmıştır.

“Meslekî ve Teknik Eğitim Merkezi (METEM)” adı ile tek yönetim altında yeniden yapılandırılması çalışmaları başlatılmıştır. Bu kapsamda değerlendirilmeye alınan 226 okul ve kurumun birleştirilerek 91 Meslekî ve Teknik Eğitim Merkezi olarak yapılandırılması uygun bulunmuştur.

12. Vakıflarca meslek yüksekokulu açılması

Vakıflar; kazanç amacına yönelik olmamak koşuluyla, bir üniversite veya ileri teknoloji enstitüsüne bağlı olmaksızın ekonominin gereksinim duyduğu alanlarda yüksek nitelikli iş gücü yetiştirmek amacıyla meslek yüksekokulu kurabileceklerdir. Kurulacak meslek yüksekokulu bünyesinde açılacak programlara, Meslekî ve Teknik Eğitim bölgesinde gereksinim duyulması esas olacaktır.

13. Denetim

İşletmelerde yapılan meslekî eğitimin denetlenmesinde meslek kuruluşlarının da katılımı sağlanmıştır. Bu amaçla, ilgili Yönetmeliğin 288'inci maddesine göre denetleme komisyonu oluşturulmuştur.

İşletmelerde yapılan meslekî eğitim bu eğitimden sorumlu işletmelerin bağlı olduğu oda veya birliklerin katılımı ile M.E.Bakanlığınca, çalışanların meslekî eğitim alıp almadığı, iş ortamı, sosyal güvenlik, iş güvenliği ve sağlık şartları bakımından ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca denetlenecektir.

OKUL-İŞLETME İŞBİRLİĞİNDE MEVCUT DURUM

3308 sayılı Yasaya göre 2003-2004 Öğretim Yılında yaklaşık 150.000 öğrenci işletmelerde beceri eğitimine katılmaktadır. İşletmelerle iş birliğinin gelecek yıllarda daha da yoğunlaşacağı düşünülmektedir. Bu bakımdan mevcut okul işletme iş birliğinin olumlu ve zayıf noktalarının incelenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu konuyla ilgili çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Araştırma bulguları birbirini destekler durumdadır. Aşağıda okul-işletme işbirliğine ilişkin araştırma sonuçları görülmektedir.

• İşletmelerin, yasal bir zorunluluk olmasa dahi, “İşletmenin iyi eğitilmiş işçiye ihtiyacı olması” nedeni ile kaliteli iş gücünün yetiştirilmesinde sorumluluk almaya hazır oldukları gözlenmektedir. 3308 sayılı yasaya göre öğrenci alması zorunlu olmayan birçok işletme tesislerini meslek lisesi öğrencilerine açmaktadır.
• İşletmelerin büyük çoğunluğu öğrencileri lise ikinci sınıftan itibaren kabul edebileceklerini söyleyerek mesleki eğitimde daha çok sorumluluk almak istedikleri anlaşılmaktadır.
• İşletmelerde yapılan beceri eğitimi genelde tüm taraflarca (öğrenci, öğretmen, eğitici, usta, işveren) başarılı bulunmaktadır. Ancak geliştirilecek noktaların varlığı kabul edilmektedir.
• İşletmelerde öğrencilerin mesleki becerilerini geliştirmek için, işlerde tekrara dayalı işlerden çok farklı işlerde çalışmaları gerekir. Bu amacın tam olarak gerçekleşmediği birçok öğrencinin aynı tür işleri yaparak beceri eğitimini tamamladığı anlaşılmaktadır.
• Okul yöneticileri il çıraklık ve mesleki eğitimin kurallarının okul işletme iş birliğine yönelik görevlerini etkin olarak yapamadıkları gözlenmektedir.
• İşletmede beceri eğitimini yönlendiren mevzuat yeniden düzenlenmelidir. İl ve okul-işletme düzeyindeki koordinasyon geliştirilmelidir (MEB.Cumhuriyet Döneminde Eğitim II.1999).

Başlıca sorunlar;

• Okul-İşletme işbirliğinde eğitim ve iş hayatı ile ilgili kurumlar arasında koordinasyon ve iletişim yetersizliği,
• Çevrede bulunan ilgili tarafların meslek alanlarının işgücü ihtiyaçlarını belirleme çalışmalarına yeterince katılamaması ve sorumlulukların yeterince paylaşılamaması,
• Okul ve işletmede sürdürülen eğitim programlarında bütünlük sağlanamaması
• Bölgesel ve yerel özelliklere uygun programların geliştirilmesinde ihtiyaç belirleme çalışmalarının yeterli düzeyde yapılamaması
• Eğitim programlarının geliştirilmesinde ulusal ve uluslar arası standartların esas alınmaması,
• Mesleki teknik eğitimde uygulanan programların modüler yapıda olmayışı,
• İşletmelerde beceri eğitimi uygulamalarında öğrencilere mesleki yeterliklerin aynı düzeyde kazandırılamaması, işletmelerde öğrencilerin mesleki becerilerini geliştirmek için daha çok tekrara dayalı işler üzerinde beceri eğitimini sürdürmeleri,
• Okul-İşletme işbirliğinin yürütülmesinde Yasanın öngördüğü koşulların sağlanamaması, finansman kaynaklarının sınırlı olması ve fon kaynaklarının mesleki teknik eğitim harcamalarında etkin kullanılamaması,Okul ile işletmenin eğitici personel alış verişinin yeterli düzeyde olmaması,
• Bina, tesis ve araç gereçlerin teknolojiye uygun biçimde ve yeterli sayıda kullanıma sunulmaması,
• 3308 sayılı Yasada bazı hükümlerin ilgili taraflarca tam olarak anlaşılamaması ve titizlikle uygulanmaması,
• Eğitimde uygulanan merkeziyetçi sistemin okulların çevrelerindeki işgücü ihtiyacını karşılamalarını yavaşlatması,
• Okulda verilen kavramların günlük yaşamda ve iş hayatında kullanılamaması,

• Okul-İşletme işbirliğinde eğitim ve iş hayatı ile ilgili kurumlar arasında etkili koordinasyon ve iletişimi sağlamak amacıyla ulusal, il ve okul düzeyindeki kurulların çalışmalarının etkinleştirilmesi için gerekli önlemler alınmalıdır.
• İş yaşamı ile ilgili kurumların meslek alanlarının işgücü ihtiyaçlarını belirlenmesi çalışmalarına etkin katılımı ve sorumlulukları yeterince paylaşmalarına ilişkin önlemler alınmalıdır.
• Ulusal meslek standartlarına yönelik çalışmalar hızla tamamlanması için gerekli önlemler alınmalıdır.
• Okullarda uygulanan eğitim programlarının geliştirilmesinde bölgesel ve yerel ihtiyaçların belirlenmesi ve programların iş hayatının ihtiyaçları doğrultusunda modüler bir anlayışla geliştirilmesi benimsenmelidir. Eğitim programlarının geliştirilmesinde ulusal ve uluslar arası standartlar esas alınmalıdır.
• MEB Merkez Örgütündeki bazı yetki ve sorumlulukların il ve okullara devredilmesi sağlanmalıdır. Böylece okullar daha girişimci, yaratıcı ve karar alıcı duruma getirilmelidir.
• Gençlerimizi bilgi çağımızın gereklerine göre yetiştirebilmek için onların bilgiyi bulma, sınıflandırma ve kullanma yeterliklerini geliştirilmesi gerekir. Öğrencileri bilgi çağına hazırlayabilmek için yeni yöntem, kaynak ve materyalleri eğitim sistemine kazandıracak önlemler alınmalıdır.
• İşletmelerde beceri eğitiminin planlanması ve uygulanması sürecinde okullar ile işletmeler yeterli işbirliği sağlayarak, etkili denetimi gerçekleştirecek önlemleri almalıdırlar.
• Mesleki eğitime yerel düzeyde parasal destek sağlayacak düzenlemeler yapılmalıdır.

KAYNAKÇA

Alkan, C.Doğan, H. ve Sezgin, İ. (1998) Mesleki ve Teknik Eğitimin Esasları, İstanbul, Alkım Yayınevi.
Doğan, H. (1997) Ülkemizde Endüstrileşme ve Teknik Eğitim, Ankara, A.Ü. Eğitim Fakültesi Yayımları.
Doğan, H. Hacıoğlu, F. ve Ulusoy, A. (1977) Okul Sanayi İlişkileri: Okuldan İş Hayatına Geçiş. Ankara. Önder Matbaacılık Ltd. Şti.
MEB (1999) Cumhuriyet Döneminde Eğitim II. Ankara. Milli Eğitim Basımevi.
…….(1994) METE 2000 Raporu, Projeler Koordinasyon Kurulu Başkanlığı.
…….(1997) Orta Dereceli Mesleki Eğitimde Fizibilite Çalışması: İşgücü Piyasası ve İş Vasıf Profili, Projeler Koordinasyon Kurulu Başkanlığı
…….(1997) Orta Dereceli Mesleki Eğitimde Fizibilite Çalışması: Nihai Rapor, Projeler Koordinasyon Kurulu Başkanlığı
…….APK, İstatistik Daire Başkanlığı İstatistikleri 1999-2000-2001-1002-2003-2004 www.meb.gov.tr
Sağcan, E. (2003) “Çıraklık Eğitiminin Tarihçesi” Mesleki-Teknik Eğitimde Bölgesel ve Uluslar Arası İşbirliği Konferansı (20-22 Ekim) Ankara, A.Ü. Çankırı Meslek Yüksek Okulu

MAYIS 2004