Ulusal Program

1999 Helsinki Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesinde aday ülke statüsünün kabul edilmesi ile Türkiye’nin Avrupa Birliğine (AB) üyeliği süreci, yeni bir boyut kazanmıştır. Bu süreçte toplumsal hayata dair pek çok alanda düzenlemeyi içeren sosyal politika ve istihdam konusu önemli bir yer tutmaktadır. Esas itibarıyla nüfusun istihdam edilme imkanı düşük kesimlerini hedef alarak işsizliği azaltmak ve işçinin sağlık ve güvenliğine yönelik standartlar belirleme noktasında odaklanan bu politikalar Avrupa Birliğinin olduğu kadar Türkiye’nin de mevcut ihtiyaçları için çözümler içermektedir.

Uluslararası Çalışma Teşkilatına (ILO) üyelik çerçevesinde sözleşmeler kanalıyla dünyadaki gelişmeleri yakından takip eden ülkemiz, Avrupa Birliğine uyum hedefi doğrultusunda da daha çağdaş düzenlemelere sahip olmak imkanına kavuşacaktır.

"Avrupa Birliği Müktesebatının Üstlenilmesine İlişkin Türkiye Ulusal Programı", 23.6.2003 tarih ve 2003/5930 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kabul edilmiş, 24 Temmuz 2003 tarih ve 25178 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Tüm aday ülkeler tarafından kullanılmakta olan yapıya paralel hazırlanan Ulusal Program;

• Giriş,
• Siyasi kriterler,
• Ekonomik kriterler,
• Üyelik yükümlülüğünü üstlenebilme yeteneği,
• İdari kapasite ve
• Finansman

Müktesebat başlıklarına uygun olarak hazırlanmış olan "Üyelik Yükümlülüklerini Üstlenebilme Yeteneği" bölümünde, Malların Serbest Dolaşımından Tarıma, Ulaştırmadan Enerjiye, Şirketler Hukukundan Sosyal Politika ve İstihdama olmak üzere 29 başlık bulunmaktadır.

Ulusal Programın hazırlanmasında:
 

• Müktesebat başlıkları altında Katılım Ortaklığı Belgesi ile örtüşen öncelikler tespit edilmiş ve bu öncelik alanlarında ilgili AB mevzuatına uyum amacı ile yapılacak yasal ve idari düzenlemeler net bir şekilde ve uyumun tamamlanacağı kesin tarihler de verilmek suretiyle yer almıştır.

• AB mevzuatına uyum ve uygulama için gerekli kurumsal yapılanma oluşturulması veya geliştirilmesi gereken idari yapılar vurgulanarak her öncelik için kurum bazında ayrıntılı olarak ortaya konmuştur.

• Ulusal Programda yer alan mevzuat uyumu ve kurumsal yapılanma tedbirleri için gerekli mali kaynak ihtiyacına ve bu ihtiyacın karşılanacağı kaynaklara ilişkin bilgiler yine her öncelik için kurum bazında tablolaştırılmıştır. Finansman ihtiyaçları yatırım, personel, eğitim, danışmanlık, tercüme gibi ayrımlar yapılmak suretiyle verilmektedir.

Bu yapısı ile Ulusal Program, sorumlulukların ve ihtiyaçların somut ve ayrıntılı bir şekilde görülmesine imkan sağlayan, Türkiye’nin AB üyeliği yolundaki kararlılığını bir kez daha teyit eden ve genel ifadeler taşıyan bir niyet beyanı yerine, katılım öncesi süreçte planlama aracı olarak kullanılabilecek nitelikte bir belge olmaktadır.

Ulusal Program hazırlanmasında Genel Sekreterlikçe katılımcı bir yöntem uygulanmıştır. Ulusal Programın hazırlanması sürecinde tüm kamu kurum/kuruluşlarının katkıları Ulusal Programa yansıtılırken sivil toplum örgütlerinin önerilerinden de büyük ölçüde yararlanılmıştır.

Ulusal Programda yer alan öncelikler, kısa ve orta vadede yerine getirilecektir. Kısa vade 2003/2004, orta vade ise 2005 yılı sonuna kadar olan süreyi kapsamaktadır.

Ulusal Programda toplam 93 adet yeni kanun ile 391 adet yeni idari düzenleme yapılması öngörülmektedir. Bunun yanı sıra, 61 kanun ile 84 idari düzenlemede değişiklik öngörülmektedir.

Sosyal Politikalar ve İstihdam

Avrupa Birliği Genel İşler Konseyince 14 Nisan 2003 tarihinde onaylanan Türkiye için Katılım Ortaklığı Belgesi, Sosyal Politika ve İstihdam alanında kısa vadede;

• İş hukuku, kadın ve erkek arasında eşit muamele, işçi sağlığı ve iş güvenliği, ayrımcılıkla mücadele ve halk sağlığı alanlarında AB müktesebatına uyum için bir program kabul edilmesi,
• Sosyal diyalogun geliştirilmesi,
• Sosyal tarafların kapasitelerinin arttırılması,
• Çocuk işçiliği ile mücadele edilmesi, ve
• Bu alanlarda uygulamayı güçlendirecek tedbirlerin alınması

Orta vadede ise mevzuatın uygulanmasına ve Avrupa İstihdam Stratejisine uygun bir istihdam politikasının oluşturulmasına dikkat çekilmektedir.

Yukarıda özetlenen çerçeve içerisinde, Ulusal Programın Sosyal Politika ve İstihdam bölümü kapsamında, AB mevzuatının Türk İş Hukukuna yansıtılması önceliği içinde, bireysel ve toplu iş hukuku, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal diyalog, kadın-erkek eşitliği ve ayrımcılığın önlenmesi konuları alt unsurlar olarak yer almıştır.

Ulusal Programa göre İş Hukuku alanında tüm mevzuata uyumun 2005 yılı itibarıyla tamamlanması öngörülmüştür. İş Sağlığı ve Güvenliği alanında mevzuatın da 2004 yılı sonuna kadar yayımlanacak yönetmeliklerle Türk mevzuatına yansıtılması hedeflenmektedir.

Bunlara ilave olarak, sosyal koruma ve sosyal katılım ve Avrupa İstihdam Stratejisi ile uyumlu bir Ulusal İstihdam Planının oluşturulması konuları da Ulusal Programın öncelikleri arasında yer almaktadır.

Orta vadede dile getirilen Avrupa İstihdam Stratejisine uygun bir Ulusal İstihdam Politikasının oluşturulmasının önemi, ülkemizde bu sorunun ulaştığı boyutlar değerlendirildiğinde daha iyi anlaşılacaktır.

2000 yılında gerçekleştirilen ve 2010 yılı için Avrupa Birliğinin hedeflerini belirleyen Lizbon Zirvesi ile uygulamaya geçirilen Strateji, yeni Katılım Ortaklığı Belgesi ile ülkemiz gündemine de girmiş bulunmaktadır. Bu kapsamda, Komisyon ile birlikte ülkemizin istihdam durumunun belirleneceği ve öncelik verilmesi gereken alanların tespit edileceği Ortak Değerlendirme Belgesi hazırlanacaktır.

Ulusal Programın mevcut içeriğine göre Sosyal Politikalar ve İstihdam başlığı altında 9 yasal düzenleme ve 31 adet idari düzenleme yapılacaktır. İhtiyaç duyulması durumunda ek düzenlemeler de yapılabilecektir.

Gerek mevzuata uyum gerekse uygulamalara başlama yönünde 2003-2005 döneminde gerçekleştirilmesi planlanan çalışmalar için gerekli finansman ihtiyacı ise 145 milyon Euro olarak öngörülmüştür.

Diğer aday ülkelere nazaran, daha organize bir sosyal diyalog mekanizmasına sahip olan ülkemiz, bu önceliklerin gerçekleştirilmesi ile daha modern bir çalışma hayatına sahip olacaktır. Tüm bu çalışmalar boyunca ülkemizin gerçekleri mümkün mertebe ön planda bulundurulacaktır. Bu gerçeklerin tespit edilmesinde işçi, işveren ve devlet üçlüsünün bir araya gelmesinin ve ortak görüşler doğrultusunda hareket etmesinin önemi büyüktür.

Ulusal Programın İzlenmesi

2003/5930 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile, ayrıca, "Avrupa Birliği Müktesebatının Üstlenilmesine ilişkin Türkiye Ulusal Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karar" da yürürlüğe konmuştur. Söz konusu Kararın 10’uncu maddesi ile Ulusal programda yer alan hukuki, idari ve kurumsal düzenlemelere ait tedbirlere ilişkin gerçekleşmelerin, her ayın sonunda, kamu kurum ve kuruluşlarınca Genel Sekreterliğe bildirilmesi ve Genel Sekreterliğin de müteakip ayın ilk haftasında gelişmelere ilişkin hazırlayacağı bir raporu Bakanlar Kuruluna sunması öngörülmektedir. Böylece, önümüzdeki dönemde, uygulamalar da dahil olmak üzere Ulusal Program gerçekleşmeleri yakından izlenmiş olacaktır.

AĞUSTOS 2003