İŞVEREN - Öncelikle, Euro nedir?
DURMUŞ YILMAZ - Euro, Avrupa Parasal Birliği'ne dahil 12* ülkenin halen tedavülde bulunan ulusal paralarının yerini alacak olan paranın adıdır. Bu para, 1 Ocak 1999 tarihinde kaydi para olarak uygulamaya konmuş olup, o tarihten bu yana hesaben işlem görmektedir. 3 yıllık bir geçiş döneminden sonra 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren 5, 10, 20, 50,100,200 ve 500'lük küpürler halinde banknot olarak da işlem görmeye başlayacaktır. 1 Euro 100 cent'ten oluşmakta olup, Parasal Birliğe dahil ülke ekonomilerinin "bozuk para" ihtiyacının karşılanabilmesini teminen, banknotlarla birlikte madeni paralar da tedavüle çıkarılacaktır.

İŞVEREN -Euro ile ulusal paralar arasındaki değer ilişkisi nedir? Nasıl oluşturulmuştur?
DURMUŞ YILMAZ - 1 Euro'nun ulusal paralar cinsinden değeri 31 Aralık 1998 tarihinde sabitlenmiş olup, bu değerlerden geri dönülemez ve dönüşüm her zaman bu dönüşüm kurları** üzerinden yapılmak zorundadır.

İŞVEREN - Bilindiği üzere, Parasal Birliğe dahil ülkelerin ülkemiz dış ticaretindeki payı % 50'nin üzerindedir. Bu yoğun ekonomik ilişki de gözönünde bulundurulduğunda, değişime tabi tutulacak 12 ulusal para miktarı konusunda ne söylenebilir? Bu konuda herhangi bir veri bulunmakta mıdır?
DURMUŞ YILMAZ - Değişime tabi tutulacak kaydi para miktarı bilinmektedir. Yani, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, (TCMB) bankalar ve özel finans kurumları nezdinde açılmış bulunan döviz hesaplarının tutarı bilinmektedir ve bunlarla ilgili istatistiki bilgiler düzenli olarak yayımlanmaktadır. Burada bir sorun yoktur. Ancak, 12 ülke ulusal banknotlarının ne kadarının Euro ile değiştirileceği hususunda kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Ödemeler Dengesi amaçlı raporlamalardan TCMB, bankalar, özel finans kurumları ve yetkili müesseselerin efektif kasa mevcutları bilinmekle birlikte, finansal sistem dışındaki hane halkı ve şirketlerin elinde ne kadar banknot bulunduğu bilinmemektedir. Takdir edileceği gibi, tahmin etmek de son derece güçtür.
Bununla beraber, Alman Merkez Bankası Başkanı Ernst Welteke 25 Haziran 2001 tarihinde yaptığı basın toplantısında, Alman Merkez Bankası'nca gerçekleştirilen Alman Markı emisyonunun % 30 - % 40'nın ülke dışında olduğunu, bunun da yoğun olarak Rusya, Doğu Avrupa Ülkeleri ve Türkiye'de bulunduğunu tahmin ettiklerini söylemiştir. Avrupa Merkez Bankası tarafından yapılan bir araştırma sonucuna göre, araştırmanın yapıldığı tarih itibariyle, sözkonusu 12 ülkenin toplam emisyonu, madeni paralar dahil 340 milyar Euro'dur. Bunun 135 milyar Euro'ya tekabül eden yaklaşık 270 milyarı Alman Markıdır. Bu bilgilerden hareketle, Alman Markı emisyonunun (madeni paralar hariç) yaklaşık 65 - 90 milyarının ülke dışında olduğu ortaya çıkmaktadır. Yukarıda da belirtildiği üzere, bu tutarın ne kadarının Türkiye'de hane halklarının ve şirketlerin elinde bulunduğu, bilinmemektedir. Ancak, Türkiye'de finansal sistemin dışında, hane halkının elinde (yastık altında) önemli miktarda Alman Markı banknotu bulunduğu yönünde bir inanç vardır. Euro dönüşüm süreci bize bu inancın ne kadar geçerli olduğunu gösterecektir.

İŞVEREN - 12 Ulusal paranın Euro'ya dönüşümü ne zaman başlayacak ve süreç ne zaman sona erecektir? 
DURMUŞ YILMAZ - Euro banknotlar 1 Ocak 2002 tarihinde tedavüle çıkacak, bu tarihten sonra yasal para (legal tender) statüsü kazanacaktır. Ulusal paralardan Hollanda Florini 28 Ocak 2002, İrlanda Lirası 9 Şubat 2002, Fransız Frangı 17 Şubat 2002 ve diğer paralar 28 Şubat 2002 tarihine kadar Euro ile birlikte tedavül edecekler ve bu tarihlerden sonra yasal para olma özelliklerini kaybedeceklerdir. Başka bir deyişle, bu tarihlere kadar alacaklar/borçlar Euro ve ulusal paralar üzerinden talep edilip/ödenebilecektir. Bu tarihlerden sonra yalnız Euro kabul edilecektir.

İŞVEREN -Bu tarihlerden sonra ellerinde 12 ülke parası bulunanlar ne yapacaklar, bu paralar Euro'ya dönüştürülemeyecek mi?
DURMUŞ YILMAZ - 12 ülke banknotları bu tarihlerden sonra değerlerini kaybetmeyecekler, Euro'ya dönüştürülebileceklerdir. Yalnız, bu tarihlerden sonra alacaklılar alacaklarının mutlaka ulusal paralarla ödenmesini isteyemeyecek veya borçlular borçlarını mutlaka ulusal paralar ile ödeyeceğim diyemeyeceklerdir.

İŞVEREN -Peki, bu tarihlerden sonra ulusal paralar hangi tarihlere kadar Euro'ya dönüştürülebilecektir?
DURMUŞ YILMAZ - Her ülkenin belirlediği bir tarih var. Bu ulusal paralar ulusal merkez bankaları tarafından belirlenen tarihe kadar kabul edilecektir. Bu çerçevede, Finlandiya, Fransa, İtalya ve Yunanistan Merkez Bankaları kendi ulusal paralarının tedavülden kaldırılmasından sonra 10 yıl, Portekiz Merkez Bankası 20 yıl, Hollanda Merkez Bankası 1 Ocak 2032 tarihine kadar, diğer ülkelerin Merkez Bankaları ise süresiz olarak ulusal paralarını Euro'ya dönüştüreceklerdir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası dönüşüm işlemine 31 Aralık 2003 tarihine kadar aracılık edecektir.

İŞVEREN - Verilen bu genel bilgilerden sonra tekrar Türkiye uygulamasına dönelim isterseniz. Türkiye'deki gerçek ve tüzel kişiler 12 ulusal para üzerinden bulundurdukları varlıklarını Euro'ya nasıl dönüştürecektir?
DURMUŞ YILMAZ - Herhalde, varlıklardan, halen mevcut olan döviz hesapları ile nakit değerler kastediliyor. Buna göre, bankalar nezdinde mevcut Döviz Tevdiat Hesapları (DTH) ile özel finans kurumları nezdindeki Cari ve Katılma Hesapları (CKH) en geç 31 Aralık 2001 tarihine kadar Euro'ya dönüştürülecektir. Burada esas olan müşterinin ilgili kuruluştan dönüşümü talep etmesidir. Ancak, müşteri talep etmez ise, kuruluşlar en geç 31 Aralık 2001 tarihinde değişim işlemini resen yapacaklar ve müşterilerini bilgilendireceklerdir. TCMB nezdinde Kredi Mektuplu Döviz Tevdiat veya Süper Döviz Hesabı bulunan yurt dışında çalışan vatandaşlarımız için de aynı kural geçerlidir. Vatandaşlarımız, dönüşüm işlemini bizzat TCMB'na gelerek yapabilecekleri gibi ellerindeki Kredi Mektuplarını posta ile göndererek de yapabilirler. Euro üzerinden düzenlenen yeni Kredi Mektupları kendilerine posta ile gönderilmektedir.

İŞVEREN - Mevcut hesapların dönüşümünün şimdi veya yıl sonunda yapılmasının müşteriye bir yararı veya zararı olabilir mi?
DURMUŞ YILMAZ - Hayır, dönüşüm belirlenen sabit kurlar üzerinden masrafsız yapılacağı için müşterilerin ne karları ne de zararları olur. Ancak, müşterilerin süresinden önce kuruluşlara giderek dönüşümü talep etmeleri, kuruluşların işlerini kolaylaştıracaktır.

İŞVEREN - 31 Aralık 2001'den önce, örneğin Kasım 2001'de Euro'ya dönüştürülen bir DTH veya CKH'dan hesap sahibi yine 31 Aralık 2001'den önce, örneğin Aralık 2001 içinde, nakit çekmek isterse ne olacaktır? Çünkü bu tarihte henüz Euro banknot tedavüle çıkmamış olacak.
DURMUŞ YILMAZ - DTH'nın veya CKH'nın Euro'ya dönüştürülmüş olması bir sorun yaratmayacaktır. Müşteri; hesabından, belirlenen sabit dönüşüm kurları üzerinden orijinal ulusal para cinsinden nakit çekebilecektir.
 
İŞVEREN - Bir bankada veya özel finans kurumunda hesap açtırmayıp dövizlerini banknot olarak cüzdanında taşıyan, evinde veya bankada kiralık kasada saklayan, diğer bir deyişle sistem dışında "yastık altında" tutulan varlıkların sahipleri Euro'ya dönüşümü nasıl yapacaklar?
DURMUŞ YILMAZ - Dövizini nakit olarak elinde bulunduranlar ya gidip bir bankada DTH veya bir özel finans kurumunda CKH açtıracaklar ve dönüşümü bu hesaplar aracılığı ile yapacaklar; bu durumda, nezdlerinde hesap açtırılırken kuruluşlar mutlaka sabit dönüşüm kurlarını kullanacaklardır. Getirilen banknotun efektif alış kurundan alışı ve istenilen dövizin (Euro) döviz satışından satışı yapılmayacak, herhangi bir komisyon ve masraf alınmayacaktır. Ya da, Euro banknot tedavüle çıkıncaya kadar banknotlarını ellerinde tutacaklar ve günü geldiğinde bu banknotları bankalar, özel finans kurumları ve yetkili müesseseler aracılığı ile sabit dönüşüm kurlarından, ancak, komisyon karşılığında değiştireceklerdir.

İŞVEREN - Euro dönüşüm sürecinin tam can alıcı noktasına gelmiş bulunuyoruz. Dönüşüm işleminden komisyon ve masraf alınacak mı? Alınacak ise komisyon ve masraf tutarları ne kadardır? Komisyonsuz ve masrafsız olarak ellerindeki nakit dövizlerini Euro'ya dönüştürebilmeleri için vatandaşlarımıza ne tavsiye edersiniz?
DURMUŞ YILMAZ - Euro dönüşümü, kamusal otorite tarafından kamu yararına verilen bir hizmet değildir. Bu süreç, bünyesinde kar ve zararı barındıran ticari bir faaliyettir. Dolayısıyla, dönüşüm işlemine aracılık edecek kuruluşların üstlendikleri navlun, sigorta ve faiz kaybı gibi masrafları müşterilerine yansıtmaları ve bunun üzerine makul bir kar marjı koymaları beklenmelidir. Bu çerçevede, TCMB Ankara ve İstanbul Şubelerinden yapacağı Euro banknot teslimatlarında 1 Euro için 2,000.- TL ve diğer Şubelerinden yapacağı teslimatlarda 1 Euro için 2,500.- TL masraf alacaktır. Bankalar, özel finans kurumları ve yetkili müesseseler bu tutarlar üzerine kendi masraf, komisyon ve kar marjlarını ilave edeceklerdir. Bu masraf ve komisyonlar hesap açtıran müşterilere uygulanmayacak, hesap açtırmadan ulusal banknotları getirip Euro banknot talep edenlere uygulanacaktır.

İŞVEREN - Burada hemen şunu soralım. Değişim sürecinde TCMB kimi muhatap alacaktır?
DURMUŞ YILMAZ - TCMB yalnız bankalar, özel finans kurumları ve yetkili müesseseler ile işlem yapabilecektir. Vatandaşlarımız Euro dönüşümü için TCMB ile değil, bankalar, özel finans kurumları ve yetkili müesseseler ile muhatap olacaklardır.

İŞVEREN - Yukarıda sorulan masrafsız değişim konusuna tekrar dönersek…
DURMUŞ YILMAZ - Evet, bu husus çok önemli. Dönüşüm işlemini masrafsız olarak yapabilmeleri için vatandaşlarımızın bir an önce bankalar veya özel finans kurumları nezdinde hesap açtırmaları tavsiye olunur. Açtırılan hesapların vadesinin ne olacağı tamamen müşteri ile kuruluş arasındaki ilişkiye bağlıdır.

İŞVEREN - Euro'ya dönüşüm amacıyla DTH veya CKH açtırılması için bir süre var mı?
DURMUŞ YILMAZ - Hayır bir süre yok. Vatandaşlarımız teorik olarak her zaman hesap açtırabilirler. Ancak, kuruluşlar, gerekli lojistik hazırlıkları yapabilmek ve banknot kasalarını besleyebilmek için, vatandaşlarımızın en geç 31 Aralık 2001 tarihine kadar DTH veya CKH'nı açtırmalarını istemektedirler. Belirtildiği üzere, isteyen kuruluş, dönüşüme konu ulusal banknotlar üzerinden 31 Aralık 2001'den ve hatta 28 Şubat 2002'den sonra da Euro DTH veya CKH açabilir ve talep edilmesi halinde daha sonraki bir tarihte bu hesaplar borcuyla müşterilerine Euro banknot ödemesi yapabilirler.

İŞVEREN - Şu ana kadar söylenilenden anlaşılan o ki, masrafsız dönüşüm yapmanın tek yolu hesap açtırmak. 
DURMUŞ YILMAZ - Evet. tekrar etmek gerekirse, masrafsız olarak dönüşüm yapabilmek için vatandaşlarımızın ellerindeki banknotları bankalara veya özel finans kurumlarına götürüp hesap açtirmaları gerekmektedir. Bunun için vatandaşlarımızın son günü beklemeleri gerekmiyor, mümkünse hesaplarını 31 Aralık 2001'den önce açtırmaları tavsiye olunur. Çünkü hesabı hemen veya daha sonra açtırsalar da aynı sabit dönüşüm kuru uygulanacaktır. Üstelik, hesabı ne kadar erken açtırırlar ise elde edecekleri getiri o kadar fazla olabilecektir.

İŞVEREN - Hep banknotlardan sözedildi, madeni paralarla ilgili olarak ne yapılacak?
DURMUŞ YILMAZ - Madeni paralar Türkiye'de işlem görmemektedir. Aynı şekilde madeni Eurolar da Türkiye'de işlem görmeyecektir. Yani, bankalar, özel finans kurumları ve yetkili müesseseler, kendilerine tevdi edilen 12 ülkenin madeni paralarını ve madeni Eurolarını, Euro banknota dönüştürmek veya Türk Lirası karşılığında satın almak zorunda değildirler. Ancak, herhangi bir kuruluş madeni paraların ticaretini yapmak istiyor ise, bu tamamen onun bileceği bir husustur.

İŞVEREN - Euro'ya dönüşüm başladıktan sonra TCMB 12 ulusal para ile ilgili olarak kur yayınlamaya devam edecek mi?
DURMUŞ YILMAZ - TCMB 12 ulusal paranın, yukarıda belirtilen yasal para özelliğini kaybedecekleri tarihlere kadar, efektif alış-satış kurlarını gösterge niteliğinde olmak üzere yayınlayacaktır. Bu tarihlerden sonra, sözkonusu ulusal paralar ile Türk Lirası karşılığında işlem yapılmak istenmesi halinde, ulusal para önce sabit kurdan Euro'ya dönüştürülecek ve ortaya çıkan Euro tutarı Euro/TL kuru ile irtibatlandırılacaktır.

İŞVEREN - Bankalar, özel finans kurumları ve yetkili müesseseler ihtiyaç duydukları Euro bankonatları nasıl ve ne zaman temin edebilecekler?
DURMUŞ YILMAZ - Avrupa Parasal Birlik bölgesinde Euro banknotların dağıtımı 1 Eylül 2001 tarihinde başlamıştır. Türkiye gibi Parasal Birlik dışındaki ülke merkez bankaları 1 Aralık 2001'den itibaren, Euro banknotları ön yükleme şeklinde 12 ülke ulusal merkez bankasının birinden temin edebilecektir. Bu çerçevede, TCMB Alman Merkez Bankası ile temasa geçmiş olup 1 Aralık 2001'den itibaren yeterli miktarda Euro banknotları peyder pey Ankara ve İstanbul Şubelerine getirtecek ve buralardan diğer Şubelerine dağıtacaktır. İsteyen kuruluşlar verecekleri teminat karşılığında TCMB'dan Euro banknot alabileceklerdir. Bununla beraber bankalar ve özel finans kurumları, isterlerse, doğrudan yurtdışı muhabirleri veya başka bir mali kuruluştan da Euro banknot temin edebileceklerdir.

İŞVEREN - Vatandaşlarımızın kendilerini sahteciliğe karşı korumaları hususunda alınan önlemler var mı?
DURMUŞ YILMAZ - Özellikle Euro bölgesinde son zamanlarda, büyük küpürlü banknot dolaşımının arttığı hususunda gözlemler vardır. Haliyle, bunların arasında sahteleri de bulunmaktadır. Vatandaşlarımızın hesap açtırmalarının diğer bir yararı da kendilerinin sahtecilikten korunmaları içindir. 
Öte yandan, TCMB, Avrupa Merkez Bankası'ndan Euro banknotların örneklerini temin etmiş olup, Kasım ayı içerisinde bu banknotların teknik özellikleri ile ilgili olarak bankalar, özel finans kurumları ve yetkili müesseselere duyuruda bulunacaktır. Ayrıca, sözkonusu kuruluş veznedarlarının eğitilmesi için bir kurs düzenlenmesi çalışmaları sürdürülmektedir.

İŞVEREN - 31 Aralık 2001 tarihinden önceki bir tarihte ulusal paralar üzerinden düzenlenmiş ancak vadesi 28 Şubat 2002 tarihinden sonraki bir tarihte sona eren sözleşmelerin hukuki geçerliliği Euro dönüşümünden etkilenecek midir? 
DURMUŞ YILMAZ - Hayır. Diğer koşulları aynı kalmak üzere, sözkonusu sözleşmeler, 24 Şubat 2001 tarih ve 4538 sayılı Euro'nun Hukuki Araçlara Etkisi Hakkında Kanun'un 5'inci maddesi uyarınca para birimi değişikliğinden etkilenmeden aynen devam edecektir.

İŞVEREN - Bir ödeme aracı olan ve 12 ulusal para üzerinden düzenlenmiş çekler (seyahat çekleri dahil) hakkında herhangi bir düzenleme var mı?
DURMUŞ YILMAZ - Euro bölgesinde faaliyet gösteren bankalar, Türkiye'de yerleşik bankalar ve özel finans kurumlarınca yurtdışı muhabir hesapları üzerine keşide edilmiş ve yurtdışı takas odaları aracılığı ile ödenecek döviz çeklerini, 1 Ocak 2002 tarihinden önce düzenlenmiş olmak koşuluyla, en geç 28 Şubat 2002 tarihine kadar ödeyebileceklerdir. Ancak, bu tür çeklerin ödenmeleri için daha erken bir tarih belirleyen bankalar da bulunmaktadır. Bu hususta bankaların muhabirleri ile temasa geçmeleri tavsiye olunur. 1 Ocak 2002 tarihinden sonra ulusal paralar üzerinden çek düzenlenmemesi gerekmektedir. Eğer düzenlenen çekler olur ise, Euro bölgesi bankaları bu çekleri, iyi niyet çerçevesinde ödemeye çalışacaktır. Ancak, bu çeklerin her zaman iade edilme olasılığı vardır ve şayet ödeme yapılabilir ise ilave bir masraf alınabilecektir. Ayrıca, Euro bölgesindeki bankalar ulusal paralar cinsinden basılmış çekler üzerine Euro yazılarak çek düzenlenmemesini, bu tür çeklerin kabul edilmeyeceğini, mutlaka Euro cinsinden basılmış çek defterleri kullanılmasını istemektedirler.
Öte yandan, Türkiye'de yerleşik bankalar ve özel finans kurumları nezdindeki döviz hesapları üzerine keşide edilmiş döviz çekleri 28 Şubat 2002 tarihine kadar Euro veya ulusal para cinsinden ödenebilecektir. Ancak, daha önceki bir tarihte düzenlenmiş olup (vadeli çek olmaz ya) vadesi 1 Mart 2002 tarihinden sonra gelen bir çek muhatap kuruluşa ibraz edildiğinde, kuruluşun ödeme imkanı bulunmayacaktır. Çünkü, bu tarihten sonra yürürlükte olmayan bir para birimi üzerinden düzenlenmiş bir çek sözkonusu olacaktır. Muhatap bankanın bu çekin hangi tarihte hangi amaçla düzenlendiğini araştırma yükümlülüğü bulunmamaktadır. Bu nedenle, bu tür çekleri elinde bulunduran kuruluşların, çekleri keşidicilerine iade ederek, Euro üzerinden yeniden düzenlenmesinin sağlanması en uygun çözüm olacaktır.

____________________________________________________
(*) Avusturya, Almanya, Belçika, Finlandiya, Fransa, Hollanda, Lüksemburg, İrlanda, İspanya, İtalya, Portekiz, Yunanistan
(**) 1 Euro= 13.7603 Avusturya Şilini, 1.95583 Alman Markı, 40.3399 Belçika Frangı, 5.94573 Fin Markkası, 6.55957 Fransız Frangı, 2.20371 Hollanda Florini, 40.3399 Lüksemburg Frangı, 0.787564 İrlanda Lirası, 166.386 İspanyol Pezetası, 1936.27 İtalyan Lireti, 200.482 Portekiz Esküdosu, 340.750 Yunan Drahmisi