5 Şubat 2010

Küresel krizin ve Türkiye’nin durumunun izlenmesinde en fazla önem taşıyan iki konu olan büyüme ve işsizlikteki gelişmeler hakkında TİSK Araştırma Servisi’nce yapılan incelemenin sonuçları aşağıda belirtilmiştir.

BÜYÜME:

• Dünya Bankası’nın Ocak 2010’da yayınlanan verilerine göre ekonomik kriz nedeniyle 2009 yılında bir önceki yıla göre dünya hasılasının %2,2 oranında gerilediği tahmin edilmektedir. Gelişmiş Ülkeler %3,3 oranında küçülürken, Gelişmekte Olan Ülkelerde büyüme %1,2 ölçüsünde devam etmiştir. Ancak bu grupta büyümeyi ağırlıklı olarak Çin ve Hindistan gibi Doğu ve Güney Asya Ülkeleri sağlamıştır; AB-dışı Avrupa ve Orta Asya ile Latin Amerika Ülkelerinde ise ekonomik küçülme hakimdir.

Türkiye’nin 2009’da Dünya Bankası’na göre %5,8; Orta Vadeli Program’a göre %6 küçüldüğü tahmin edilmektedir (Tablo 1) .

• IMF’nin Ocak 2010’da revize ettiği verilerde ise aynı yıl Gelişmekte Olan Ülkelerdeki büyüme hızının daha yüksek tahmin edildiği, dünya hasılasındaki küçülmenin bu nedenle daha sınırlı kaldığı (%-0,8) dikkati çekmektedir. Yükselen büyük ekonomiler içinde en ağır tahribat %-9 ile Rusya’dadır (Tablo 2).

• The Economist’in 2010 Ocak sonunda yaptığı, 56 ülkeye ait 2009 yılı büyüme tahminlerine göre, 2009 yılını 14 ülke pozitif, çoğunluğu oluşturan 42 ülke ise negatif büyüme ile tamamlamıştır. Türkiye,  %-6 oranındaki gerileme ile 56 ülke içerisinde 12’nci sıradadır ve 44 ülkeden daha fazla küçülmüştür.

Veriler, 2009 yılının tümü açısından yapılan tahminlerde Türkiye’nin küresel krizden en fazla zarar gören ülkeler içinde yer aldığını göstermektedir.

• The Economist’in verileri esas alınarak 2009’un 3’üncü Çeyreğinde büyümedeki yıllık değişim oranı gerçekleşmelerine bakıldığında, Türkiye’nin 51 ülke içinde %3,3 küçülme ile 24’üncü sırada geldiği görülmektedir. Letonya, %-19 ile en fazla küçülen ülke iken, 51’inci olan Çin %8,9 büyüme başarısını göstermiştir. 23 ülke Türkiye’den fazla küçülmüş, 27 ülke Türkiye’den fazla büyümüştür (Şekil 2).

Dolayısıyla, “en kötünün geride kaldığı” bir zaman dilimi olan 2009’un 3’üncü Çeyreğinde, Türkiye krizin orta şiddette zarar verdiği ülkeler içinde görünmektedir.

• 2010 ve 2011’e ilişkin DB ve IMF tahminlerine göre, Gelişmiş Ülkeler %2 civarında bir büyüme hızı ile yetinecek; Gelişmekte Olan Ülkelerde ise büyüme hızı %6 civarında olacaktır. Çin %10 ile tekrar çift haneli büyüme oranına kavuşacak, Hindistan ise %8 civarına çıkacaktır. Brezilya %4’lerde, Rusya %3’lerde büyüyecektir. Türkiye’ye gelince, Orta Vadeli Program’ın hedefleri ve Dünya Bankası’nın tahminleri bu yıllar için uyumludur; büyüme hızının %3,5-4 civarında olacağı öngörülmektedir. Türkiye’nin bu muhtemel performansı Gelişmiş Ülkelere göre yüksek, ancak Gelişmekte Olan Ülkeler ortalamasına göre düşük, Doğu ve Güney Asya Ülkelerine göre ise çok düşüktür. 

Çin ve Hindistan başta olmak üzere Doğu ve Güney Asya Ülkelerinin, Gelişmiş Ülkeler ve Türkiye karşısındaki rekabet güçleri artmıştır ve gelecekte daha da artacaktır. Esasen, söz konusu ülkeler küresel krizden nispi olarak pek az etkilenmiş olup, küresel krizden güçlenerek çıkmaktadır.

İŞSİZLİK:

• Ekim 2009’da 42 ülkenin işsizlik oranları The Economist’in verileri üzerinden karşılaştırıldığında, en yüksek işsizlik oranının %24,5 ile Güney Afrika’da olduğu; Türkiye’nin %13 ile 5’inci sırada bulunduğu; Tayland’ın ise %1,2 ile son sırada yer aldığı görülmektedir (Şekil 3).

Türkiye, dünyada işsizliğin en yaygın olduğu ilk 5 ülke arasındadır.

• ILO verilerine göre Dünyadaki işsizlik oranı kriz öncesinde (2007) %5,7 iken, 2008’de %5,8’e; 2009’da %6,6’ya çıkmıştır ve 2010’da %6,5 olması beklenmektedir (Tablo 3).

Kriz öncesinde Gelişmiş Ülkelerde de %5,7 düzeyinde bulunan işsizlik oranı 2008’de %6’ya çıkmıştır ve 2009’da %8,4’e; 2010’da daha da yükselerek %8,9’a çıkması beklenmektedir.

IMF ise gelişmiş ülkeler açısından daha da karamsardır; IMF tahmini 2010 için %9,3’tür.

Öte yandan, işsizlik oranı 2010’da AB-dışı Avrupa Ülkeleri ve BDT’de %10,1’e; Kuzey Afrika Ülkelerinde %10,6’ya; Orta Doğu Ülkeleri’nde %9,3’e yükselecektir. İhracatçı Doğu Asya Ülkeleri %4,3 ile işsizlik oranının en düşük olduğu ülke grubu olacaktır.

• Türkiye’nin resmi verileri ise 2007’de %10,3 olan işsizlik oranının 2008’de %11’e çıktığını; bunun 2009’da %14,8’e yükseleceğini ve 2010’da %14,6 olacağını belirtmektedir.

Türkiye’nin işsizlik oranı bütün ülke gruplarının ortalamalarını geride bırakmaktadır (Tablo 3).

• Krizin neden olduğu işsizlik artışı incelendiğinde, 2009’da kriz öncesine (2007) göre işsizlik oranının Türkiye’de 4,5 puan arttığı, buna karşılık söz konusu artışın dünyada 0,9 puanda, gelişmiş ülkelerde 2,6 puanda kaldığı görülmektedir. 

Güney Asya Ülkelerinde ise işsizlik sadece 0,1 puan artmıştır. Güneydoğu Asya ve Pasifik Ülkelerinde de yine 0,2 puanlık küçük bir artış vardır (Tablo3-A).

2010’da krizin işsizliğe etkisi Güney Asya, Güneydoğu Asya ve Orta Doğu Ülkelerinde neredeyse sıfırlanırken, Gelişmiş Ülkelerde, BDT’de ve Türkiye’de devam edecektir.

Kaynak: Dünya Bankası, Global Economic Prospects, Ocak 2010

(*) Orta Vadeli Program’ın hedefleri sırasıyla %-6; %3,5 ve %4’tür.

Kaynak: 26 Ocak 2010 tarihinde revize edilmiş World Economic Outlook Ekim 2009 Verileri

(1) Türkiye’ye ait veriler IMF tarafından revize edilmemiştir.
(2) Orta Vadeli Program’ın hedefleri sırasıyla %-6 ve %3,5’tir.
(3) Endonezya, Malezya, Filipinler, Tayland, Vietnam
(.)  Veri yoktur

Kaynak: The Economist Veri Tabanı 28.01.2010 tarihli e-dergi

(*) Kasım 2009
Kaynak: The Economist Veri Tabanı 21.01.2010 tarihli e-dergi

(*) Eylül 2009
(**) Kasım 2009
(***) 2009 4. Çeyrek
Not:OECD’nin Standardize işsizlik verileri ülkeler itibariyle çeşitli farklılıklar göstermektedir. Ancak ilgili verilerde Türkiye için Ekim 2009 itibariyle bilgi mevcut olmayıp son veri Eylül 2009’a aittir.
Kaynak: The Economist, çeşitli sayıları ve web sayfası;
               Türkiye için TÜİK 15 Ocak 2010 tarihli Ekim 2009 Haber Bülteni

(*)ILO Tahminleri; alt ve üst sınır tahminleri parantez içinde gösterilmiştir.
(**)Türkiye’nin resmi hedefi

Not: IMF Ekim 2009 Ekonomik Görünüm Raporuna göre Gelişmiş Ülkeler genelinde işsizlik oranı 2009’da %8,2 iken, 2010’da %9,3’e çıkacaktır.

Kaynak: Türkiye hariç veriler: ILO, Global Employment Trends, Ocak 2010
               Türkiye’ye ait veriler: DPT, Orta Vadeli Programı, Eylül 2009 ve 2010 Yılı Programı, Kasım 2009

Kaynak: ILO; Türkiye için DPT (Bkz. Tablo 3)